Γράφει η Κατερίνα Καλημέρα

 

          Οι σχέσεις της Τουρκίας με τη Ρωσία ανέκαθεν υπήρξαν προβληματικές. Από τα μέσα του 16ου αιώνα έως την εκστρατεία του Καυκάσου ( 1914-1918) έχουν καταγραφεί δώδεκα πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ της Τσαρικής και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης στην Ευρώπη, οι σχέσεις της Μόσχας με την Άγκυρα αναπτύχθηκαν αλματωδώς. Σήμερα η Ρωσία είναι ο τρίτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας, καλύπτει το 60% των ενεργειακών της αναγκών, και η χώρα αυτή είναι ο πρώτος προορισμός των Ρώσων τουριστών.

          Πριν λίγες μέρες, η Τουρκία κατέρριψε ρωσικό πολεμικό αεροσκάφος κοντά στην συροτουρκική μεθόριο, που όπως ισχυρίζεται, παραβίαζε τον τουρκικό εναέριο χώρο. Η κατάρριψη του αεροσκάφους ήταν η πρώτη, εδώ και δεκαετίες, άμεση στρατιωτική εμπλοκή χώρας – μέλος του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν διέταξε την επιβολή οικονομικών κυρώσεων σε βάρος της Τουρκίας τη στιγμή που η Βορειοατλαντική Συμμαχία, εγγυητής σταθερότητας και ακεραιότητας της Τουρκίας, της παρείχε υποστήριξη. Επομένως γίνεται αντιληπτό πώς η κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού συνιστά μια εξαιρετικά προβληματική κλιμάκωση, πρωτοφανή σε ότι αφορά στις ρωσοτουρκικές και ρωσονατοϊκές σχέσεις του τελευταίου αιώνα και πεντηκονταετίας αντίστοιχα.

          Λίγες μέρες μετά το συμβάν, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει την πόρτα στην Τουρκία για να φράξει τη ροή των προσφύγων και μαζί με αυτή την πόρτα ανοίγει και το Κεφάλαιο 17 των διαπραγματεύσεων για την ένταξη της σε αυτή. Με την έκτακτη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ – Τουρκίας που συγκλήθηκε για το προσφυγικό, τέθηκε επί χάρτου η επανενεργοποίηση της διαδικασίας της ένταξης της Τουρκίας στο «Ευρωπαϊκό Χωριό». Από όλα τα μεγάλα ζητήματα στην ιστορίας οικοδόμησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυτό διεκδικεί επάξια τη θέση του πιο κεντρικού, καθώς όταν γίνεται λόγος για την ένταξη αυτή, τίθεται το ζήτημα όχι μόνο των ευρωπαϊκών γεωγραφικών ορίων αλλά και των πολιτικών και κοινωνικοοικονομικών. Όλα αυτά τα γεγονότα έχουν έρθει να περονιάσουν τη διάθεση προσέγγισης Δύσης και Ρωσίας, παρά τη συνεχιζόμενη διάσταση απόψεων στο θέμα της Ουκρανίας αλλά και της Συρίας.

          Η Ρωσία αποτελεί τη μεγαλύτερη εγγύηση για τη διασφάλιση του τερματισμού της κρίσης στη Συρία. Επιδεικνύει αποφασιστικότητα, ακρίβεια και φονικότητα χωρίς να κινείται ψευδεπίγραφα ανάμεσα σε δύο χώρους : αυτόν της «μετριοπαθούς αντιπολίτευσης» και των «ακραίων ισλαμιστών». Οι εναπομείναντες θύλακες του ορθού λόγου στη Δύση φαίνεται να αναγνωρίζουν τη σημασία μίας τέτοιας συνεννόησης με τη Ρωσία, όπως επίσης κατανοούν το γεγονός ότι δεν γίνεται να αντιμετωπιστεί το τέρας που έχει δημιουργηθεί στη Μέση Ανατολή χωρίς τη συνεργασία με αυτή.

          Σε τροχιά κάθετη με την ατέρμονη αντιπαλότητα ΗΠΑ- Ρωσίας αλλά και με τον παρανοϊκό αντιρωσισμό, κινείται η Τουρκία η οποία δε μπορεί να συνεισφέρει στην καταπολέμηση του ISIS δεδομένου ότι έχει από ανταγωνιστικές έως ξεκάθαρα εχθρικές σχέσεις με όλους όσοι το πολεμούν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι Κούρδοι, οι οποίοι αποτελούν το νούμερο ένα παράγοντα διακινδύνευσης της τουρκικής επικράτειας.

            Θα μπορούσε επομένως να λεχθεί ότι η Τουρκία προέβη στην πράξη κατάρριψης του ρωσικού μαχητικού αεροσκάφους σε μία κρίση μεγαλομανίας και επίδειξης δυνάμεως; Αναμφίβολα στέλνει ένα μήνυμα «προστασίας» στους εκλεκτούς του ισλαμιστές. Ή μήπως θα ήταν δυνατό να ισχυριστεί κάποιος ότι η χώρα της Ανατολής λαμβάνει ρόλο εμπροσθοφυλακής του ΝΑΤΟ και η πράξη της ήταν προσχεδιασμένη και προσυμφωνημένη με τις ΗΠΑ έτσι ώστε να ταπεινώσει τον Ρώσο πρόεδρο;

          Σίγουρα πάντως δεικνύει την έμπρακτη αντίθεσή της στον ρόλο που έχει αποκτήσει η Ρωσία στην περιοχή της Συρίας μέσω της στρατιωτικής επιχείρησης που ηγείται. Και αποτελεί πεποίθηση το γεγονός ότι η Τουρκία ένιωσε κάποιου είδους απειλή, το μέγεθος της οποίας δεν είναι δυνατόν φυσικά να προσδιοριστεί, από τη στιγμή που ενώ η διαχείριση του Ουκρανικού Ζητήματος από μεριά ΗΠΑ, έπληττε τα συμφέροντα της Ρωσίας, με αποτέλεσμα να επωφελείται γεωπολιτικά και παρα-εμπορικά η Τουρκία, ξαφνικά Ρωσία και ΗΠΑ βαδίζουν στο ρου της συνεννόησης. Έστω προσχηματικά. Ίσως η επιδίωξη μίας ρωσο-νατοϊκής έντασης να είναι αυτό που η γειτονική χώρα επιθυμούσε.

            Θα μπορούσε η Τουρκία να αποτελεί τον αντιπρόσωπο, τον ίππο, δια του οποίου παράγοντες της Δύσης προσπαθούν να περιορίσουν τα «τετράγωνα κίνησης» του Ρώσου Προέδρου. Σε κάθε παρτίδα σκάκι, όπως έχουν διαμορφωθεί στις μέρες μας οι διεθνείς σχέσεις, ο ίππος είναι ισχυρότερος όταν είναι τοποθετημένος κοντά στο κέντρο. Είναι ιδανικός για τη διαμόρφωση τακτικής σε ένα παιχνίδι καθώς μπορεί να φέρει πολλαπλά χτυπήματα σε αρκετά τετράγωνα τα οποία και ελέγχει. Θα ήταν άραγε ισχυρότερη σύμμαχος μία Τουρκία-μέλος της σκακιέρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Θα μπορούσε να αποτελέσει η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρώπη, τη μοναδική -ίσως οριστική – απάντηση των ΗΠΑ στην αντίπαλο Ρωσία;

          Δύο δοχεία γεμάτα νιτρογλυκερίνη (=ενεργό συστατικό στην παραγωγή εκρηκτικών) ελαττώνουν την πίεση αυτής της απάντησης, ωστόσο, αυξάνουν τους παλμούς της καρδιάς του ζητήματος.

          Το πρώτο έχει να κάνει με τη ρωσική στρατιωτική επιχείρηση στη Συρία. Στην αρχή, προτού οι Ρώσοι ξεκινήσουν τους βομβαρδισμούς, η Ουάσιγκτον χαιρέτιζε τη συμβολή της Ρωσίας στην πάλη ενάντια στο ISIS. Παρόλα αυτά δεν πιστεύει ότι η Ρωσία αναπτύσσει δυνάμεις στη Συρία για να το πολεμήσει. Πραγματικός στόχος της παρέμβασης της Ρωσίας είναι η ενίσχυση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ. Η Ουάσιγκτον είναι πράγματι σύμφωνη με τον πραγματικό αυτό στόχο. Η κυβέρνηση Ομπάμα επιθυμεί το καθεστώς Άσαντ, χωρίς τον ίδιο τον Άσαντ. Σύμφωνα με πολλές αναλύσεις που έχουν γίνει, αυτό είναι το «μάθημα» που πάρθηκε από την καταστροφική αποτυχία των ΗΠΑ στο Ιράκ και που έρχεται και πάλι στην επιφάνεια λόγω του ότι ο Ομπάμα βρίσκεται πράγματι, αντιμέτωπος με έναν τρομερά αρνητικό απολογισμό της πολιτικής του στη Συρία: εκ των υστέρων, κρίθηκε ως καταλληλότερο ένα σενάριο σανταμισμού χωρίς τον Σανταμ, αντί της πλήρους κατάργησης του καθεστώτος.

          Το δεύτερο δοχείο αφορά την υποκριτική συμφωνία ΕΕ και Τουρκίας, ως προς το σκέλος της ενταξιακής διαδικασίας. Μιλάμε για μία Τουρκία, της οποίας ο πρωθυπουργός φυλακίζει δημοσιογράφους και φιμώνει τον Τύπο. Άρα για μία πρωτοφανή παραβίαση των ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που δε μπορεί να παραβλεφθεί ειδικά από το Ενωσιακό Δίκαιο. Για ογδόντα εκατομμύρια μουσουλμάνους, το βάρος των οποίων η Ευρώπη αδυνατεί να σηκώσει στους ώμους της. Για ένα κράτος που βυθίζεται όλο και πιο πολύ στη διαφθορά και στη διαχείριση της πολιτικής με τη θρησκεία και τον αυταρχισμό. Για ένα κράτος με το οποίο η Ευρώπη θα έκανε ένα μεγάλο άλμα προς την Ανατολή και προς τον Τρίτο Κόσμο αφού η Τουρκία είναι ένα τυπικό σύνορο Ανατολής και Δύσης, Βορρά και Νότου.

          Μπορεί πράγματι να πιστέψει κανείς ότι οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις θα κάνουν αυτό το βήμα; Θα συσπειρωθούν πίσω από μία μεγαλομανή Τουρκία στο όνομα της Νατοϊκής αλληλεγγύης;

Advertisements