Γράφει η Κύρα Πουλίδου

1

         24 Νοεμβρίου 2015. Η ημερομηνία αυτή προμήνυσε το τέλος των διπλωματικών σχέσεων Ρωσίας –Τουρκίας και οι πρώτες μέρες του Δεκεμβρίου ήρθαν να το επαληθεύσουν[1].

         Το γεγονός που αποτέλεσε την αφορμή, ήταν η κατάρριψη ενός ρωσικού πολεμικού αεροσκάφους στο ύψος των συνόρων Τουρκίας και Συρίας. Μία «ασυνεννοησία» κατάφερε να φέρει μία συσκότιση στις σχέσεις των δύο πρώην συμμαχικών δυνάμεων. Συγκεκριμένα, ο Τούρκος Πρωθυπουργός Αχμέτ Νταβούτογλου υποστήριξε ότι δέχτηκε η Τουρκία για ακόμη μία φορά την ρωσική απειλή για την ασφάλεια της χώρας του με την παραβίαση του εναέριου χώρου της από ρωσικό πολεμικό αεροσκάφος. (Να σημειωθεί ότι από την τουρκική πλευρά αναφέρεται ότι είχε προειδοποιήσει δέκα φορές πριν την κατεδάφιση)

         Στο αεροσκάφος, όπως επιβεβαιώνει ο μοναδικός επιζών πιλότος, δεν ελήφθη κάποιο μήνυμα ούτε από τον εναέριο ελεγκτικό πύργο της Τουρκίας, ούτε δέχθηκε κάποια σήμανση από το ΝΑΤΟ. Μετά το συμβάν ο τούρκος Πρόεδρος Ερντογάν, επικαλέστηκε το ανώτατο αρμόδιο σώμα για συνάντηση στις Βρυξέλλες στις 27 του μηνός με θέμα την ασφάλεια της Τουρκίας.

         Πρέπει να τονιστεί πως ανέκαθεν η Τουρκία φοβόταν την υπερδύναμη της Ρωσίας και όπως έχει δείξει η ιστορία των δύο αυτών αυτοκρατοριών, έφτασε ο ρωσικός έλεγχος να την περικυκλώνει για ακόμη μία φορά και δημιούργησε το αίσθημα της ασφυξίας από τουρκικής πλευράς, οδηγώντας την να πράξει εν βρασμώ ψυχής και μη σκεπτόμενη τις κινήσεις του Ρώσου Προέδρου. Βεβαίως η Τουρκία εκμεταλλεύεται την βαρύνουσα γεωγραφική της θέση όσον αφορά το προσφυγικό ζήτημα. Αποτελεί την δίοδο εκατομμυρίων Σύριων προσφύγων προς το Αιγαίο πέλαγος με αποτέλεσμα την τεράστια μαζικοποίηση στα ευρωπαϊκά κράτη.

            Αυτό που μόλις περιγράφηκε, είναι το «μαξιλαράκι» σωτηρίας της Τουρκίας και η βάση στην οποία μπορούσε να πατήσει και να εναντιωθεί σε μία από τις υπερδυνάμεις του κόσμου. Καθώς όλα τα κράτη επιζητούν μία διπλωματική λύση, ο ασυγκίνητος και προδομένος Πούτιν ξεκίνησε έναν οικονομικό-εμπορικό πόλεμο, όπως ήταν αναμενόμενο.

         Την εκδίκηση για την «πισώπλατη μαχαιριά», όπως ανέφερε ο ίδιος ο Βλαντιμίρ Πούτιν, συνέχισε με αυστηρά μέτρα κατά της Τουρκίας στις αρχές του Δεκεμβρίου. Ο Ρώσος πρωθυπουργός, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, διευκρίνισε ότι τα απαντητικά μέτρα θα περιλαμβάνουν τη ματαίωση κοινών οικονομικών σχεδίων, περιορισμούς εμπορικών και τραπεζικών συναλλαγών, αλλαγή του καθεστώτος τελωνειακών δασμών και επιβολή κυρώσεων στα πεδία του τουρισμού και των μεταφορών.

         Ο υπουργός Οικονομικών Αλεξέι Ουλιουκάγεφ ανακοίνωσε ότι η Μόσχα εξετάζει το ενδεχόμενο να ματαιώσει την κατασκευή του αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου “Turkish Stream”, το οποίο αποφασίστηκε. Όπως αποκάλυψε ο Ρώσος αξιωματούχος, η Μόσχα σκέφτεται επίσης να αναστείλει τις προετοιμασίες για τη δημιουργία Ζώνης Ελεύθερου Εμπορίου με την Τουρκία και να επιβάλει περιορισμούς στις πτήσεις της πολιτικής αεροπορίας μεταξύ των δύο χωρών. Ίδη η ρωσική κυβέρνηση έχει χαρακτηρίσει την Τουρκία επικίνδυνο τουριστικό προορισμό και τα μεγαλύτερα τουριστικά γραφεία έχουν αναστείλει τα προγράμματά τους με προορισμό την Τουρκία.

         Σε αντίποινα, η Τουρκία έκλεισε τα στενά του Βοσπόρου σε ρωσικά πλοία, εξαγριώνοντας ακόμη περισσότερο τους Ρώσους. Παράλληλα με τα οικονομικά μέτρα, η Ρωσία κλιμακώνει τον πόλεμο των λέξεων. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν δήλωσε χθες ότι «η τουρκική ηγεσία οδηγεί σκόπιμα τις (ρώσο-τουρκικές) σχέσεις σε αδιέξοδο» και προσέθεσε ότι η Μόσχα περιμένει ακόμη τη συγγνώμη που της οφείλει η Άγκυρα για την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε η εκπρόσωπος Τύπου του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, η οποία υποστήριξε ότι η Τουρκία «λειτουργεί αναμφίβολα ως συνένοχος των τρομοκρατών».

         Αψηφώντας τις αντιδράσεις της Μόσχας, ο Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε χθες ότι δεν είναι η χώρα του, αλλά η Ρωσία εκείνη που οφείλει να απολογηθεί για την παραβίαση του τουρκικού εναέριου χώρου. Αργότερα όμως, με συνέντευξή του σε γαλλικό τηλεοπτικό δίκτυο, εμφανίστηκε απολογητικός, δηλώνοντας ότι οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας του ενδεχομένως θα είχαν δράσει διαφορετικά «αν γνώριζαν ότι πρόκειται για ρωσικό αεροπλάνο».

         Ιδιαίτερα ενοχλημένος εμφανίστηκε ο Τούρκος πρόεδρος με τις ρωσικές αιτιάσεις περί διαπλοκής της κυβέρνησής του, αλλά και του ίδιου του γιου του, σε λαθρεμπόριο καυσίμων του ISIS. «Ντροπή! Όσοι εκτοξεύουν τέτοιες κατηγορίες πρέπει να μπορούν να τις αποδείξουν», δήλωσε ο Ερντογάν.

         Αναφορικά με τα οικονομικά αντίμετρα της Μόσχας, έκανε λόγο για συναισθηματική αντίδραση, ανάρμοστη για πολιτικούς. Εξάλλου, η Άγκυρα έδωσε στη δημοσιότητα ηχογραφημένο ντοκουμέντο, στο οποίο η τουρκική αεροπορία φέρεται να προειδοποιεί επανειλημμένως τον πιλότο του ρωσικού αεροπλάνου ότι έχει πλησιάσει τον τουρκικό εναέριο χώρο και να τον καλεί να αλλάξει πορεία.

2
Εικόνες δημοσιευμένες από την ρωσική κυβέρνηση για τις κατηγορίες κατά του Τούρκου προέδρου και του γιου του για διακίνηση πετρελαϊκού λαθρεμπορίου με την τρομοκρατική οργάνωση IS. Δορυφορικά τεκμήρια για τουρκική χρηματοδότηση στην IS (Islamic States).

         Ο αρμόδιος διεθνής οργανισμός: ΝΑΤΟ δίνοντας λύση για τα ρώσο-τουρκικά τεκταινόμενα

         Πρώτη ενέργειά του για κατευνασμό των αντιπαλοτήτων και πρόβλεψη στρατιωτικών δραστηριοτήτων μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας ήταν ύστερα από τα γεγονότα οι αιφνιδιαστικοί έλεγχοι σε ρωσικές ασκήσεις αεροσκαφών. Ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ δήλωσε εκ μέρους της Ευρώπης, την στήριξη της θέσης του τουρκικού κράτους, καθώς όφειλε η Ρωσία να σεβαστεί την εδαφική ακεραιότητα και ασφάλεια των πολιτών υπό την τουρκική κυβέρνηση.

         Η επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς θα οδηγήσει σε αντίποινα από τη Ρωσία, προειδοποίησε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, στις 03/12/2015. Η προειδοποίηση της Μόσχας ήρθε λίγο μετά την πρόσκληση των υπουργών Εξωτερικών των χωρών-μελών της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας στο Μαυροβούνιο, να γίνει το 29ο μέλος του ΝΑΤΟ.

         Στις 5 Οκτωβρίου είχε γίνει ένα ακόμα συμβούλιο με παρότρυνση της Τουρκίας για διαρρύθμιση του εναέριου χώρου της καθώς ρωσικά πολεμικά αεροσκάφη απειλούσαν τα σύνορά της.

         Όπως τότε, έτσι και τώρα με την τεταμένη ατμόσφαιρα, η ελληνική διπλωματία εισήγαγε στις συναντήσεις του ΝΑΤΟ το μείζον πρόβλημα της καταπάτησης των επιτρεπόμενων ορίων, βάσει διεθνούς δημοσίου δικαίου, από «ασκήσεις» πολεμικών αεροσκαφών της Τουρκίας στο ελληνικό Αιγαίο Πέλαγος.

         Αναλυτικότερα όσον αφορά και τη θέση της Ελλάδας, σε συνέντευξη του Στόλτενμπεργκ, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην πολιτική «δύο μέτρων και δύο σταθμών» που έθεσε η δημοσιογράφος του CNN Χάλα Γκοράνι, όσον αφορά τη στάση του στο θέμα της παραβίασης των συνόρων και του εθνικού εναέριου χώρου κάθε χώρας.  Ο Στόλτενμπεργκ έχει στηρίξει την Τουρκία στο δικάιωμά της να υπερασπιστεί τα σύνορά της, ενώ αντίθετα χαρακτήρισε «τελείως διαφορετική περίπτωση» τις τουρκικές παραβιάσεις στον ελληνικό εναέριο χώρο. Η Γκοράνι υπενθύμισε στον Στόλτενμπεργκ τις δηλώσεις του Έλληνα πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος τόνισε τις σχεδόν καθημερινές  τις τουρκικές παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου από τουρκικά αεροσκάφη.

         «Ποια είναι η αντίδραση του ΝΑΤΟ σε αυτό;» 

ρώτησε η δημοσιογράφος του CNN. «Τα δυο φαινόμενα αποτελούν δύο εντελώς διαφορετικές καταστάσεις», απάντησε ο ΓΓ του ΝΑΤΟ, «επειδή η Τουρκία αποτελεί πολύ ειδική περίπτωση λόγω των κοινών συνόρων με τη Συρία και το Ιράκ, αλλά και της αύξησης των ρωσικών δυνάμεων στην περιοχή».

         Στο περιστατικό με το ρωσικό αεροσκάφος, τόνισε ο Σόλτενμπεργκ, ότι η Τουρκία είχε το δικαίωμα να υπερασπιστεί τον εναέριο χώρο της. Επιμένοντας, η δημοσιογράφος Γκοράνι ρώτησε, αν σε τέτοια περίπτωση μπορεί κανείς να μιλάει για «δύο μέτρα και δύο σταθμά» στην πολιτική του ΝΑΤΟ όσον αφορά στις παραβιάσεις των συνόρων και του εθνικού εναερίου χώρου.

          «Όχι» απάντησε ο Σόντενμπεργκ, και συνέχισε: «Τονίζουμε τη σημασία της προσήλωσης στα εναέρια σύνορα της κάθε χώρας.  Ωστόσο θα πρέπει να κατανοήσουμε ότι η Τουρκία βρίσκεται σε μια πολύ ιδιαίτερη κατάσταση, λόγω της γειτνίασής της με το επίκεντρο των συγκρούσεων στη Συρία και το Ιράκ, καθώς και της αύξησης της ρωσικής παρουσίας στην περιοχή».

        

Βαρυσήμαντο ρόλο παίζουν ασφαλώς οι θέσεις των κρατών επί του Ρώσο-τουρκικού ζητήματος (Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2015)

3

                  Η σημαίνουσα δήλωση του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (ΗΠΑ), Μπαράκ Ομπάμα, είχε θετικό αντίκτυπο στην ενέργεια της τουρκικής κυβέρνησης ως προστασία των εθνικών της συνόρων. Μέλημα του ίδιου είναι η εύρυθμη λειτουργία των διμερών σχέσεων τόσο ΗΠΑ-Ρωσίας, ΗΠΑ-Τουρκίας, όσο και Ρωσίας-Τουρκίας.

         Το μήνυμα του Ομπάμα, ήταν η ανάγκη για συμμαχία, με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατικής οργάνωσης ISIS ή ISIL, δεδομένου και των τρομοκρατικών επιθέσεων στο Παρίσι κάποιες εβδομάδες πριν (13 Νοεμβρίου). Αξιοσημείωτη είναι η απόφαση της Ηνωμένου Βασιλείου να συμμετάσχει ενεργά την καταπολέμηση της ISIS.

         Η συνάντηση Ομπάμα και Πούτιν ήταν αναγκαία και άμεση, ύστερα από την ρώσο-τουρκική κρίση. Η θέση του Αμερικανού Προέδρου ήταν υπέρ της συνεργασίας για εξάλειψη των τρομοκρατικών ενεργειών που εδρεύει στη Συρία, με την μόνη προϋπόθεση, την κατάρριψη της δικτατορίας του Μπασάρ αλ Άσαντ.

         Υπενθυμίζοντας την συνάντηση των δύο υπερδυνάμεων και την τελική συναπόφασή τους σε συνεδρίαση στην Ατάλια της Τουρκίας (15 Νοεμβρίου), κατέληξαν σε συναίνεση στο πλαίσιο της G20, σχετικά με την ανάγκη να μπει ένα τέλος στον εμφύλιο της Συρίας και συμφώνησαν πως η χώρα πρέπει να μπει σε μια περίοδο πολιτικής μετάβασης που θα ορίσουν οι ίδιοι οι Σύροι.

         Επιπρόσθετα, τα Ηνωμένα Έθνη θα μεσολαβήσουν στις διαπραγματεύσεις μεταξύ της συριακής αντιπολίτευσης και του καθεστώτος μετά την κατάπαυση του πυρός. Στην προκειμένη κρίση, η Αμερική, όπως πάντα άλλωστε, δηλώνει ουδέτερη πολιτική και επιθυμεί να προσδιορίσει μία λύση στο όνομα της διπλωματίας. Η στρατηγική θέση των αρχηγών των κρατών στη συριακό ζήτημα παραμένει στην οξύτητα των πολιτικών παιγνιδιών. Είναι ένα ζήτημα που επιζητά άμεση λύση και όχι επανάπαυση.

         Στο όνομα της διπλωματίας και της δικαιοσύνης λοιπόν.

[1] Με τα τωρινά δεδομένα, ένας ακόμη οικονομικό-εμπορικός πόλεμος ήταν μόνο πιθανός να πραγματοποιηθεί μεταξύ δύο μεγάλων δυνάμεων. Ο Ρώσος πρόεδρος γνωρίζει πολύ καλά, πως θα βγει περισσότερο κερδισμένος από την τωρινή κατάσταση, από το να ανοίξει τα πυρά του, πράγμα για το οποίο όμως, πάραυτα δεν δειλιάζει να ξεκινήσει εάν υποτιμηθεί περαιτέρω το κύρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Advertisements