Γράφει η Αθηνά Θανάση

Καράκας, 27 Φεβρουαρίου 1989. Όλα αρχίζουν ένα δευτεριάτικο πρωινό όταν επιβάτες των αστικών συγκοινωνιών συγκεντρώνονται αυθόρμητα και διαμαρτύρονται, έκπληκτοι από την αύξηση της τιμής των εισιτηρίων, ως αποτέλεσμα της αύξησης της τιμής του πετρελαίου.

Όλοι αιφνιδιάζονται. Κανένα πολιτικό κόμμα δεν προέβλεψε αυτή την κοινωνική έκρηξη γνωστή ως “El Caracazo” (ή “El Sacudón”) και δεν αξιολόγησε άμεσα τη δυνατότητα γενίκευσης και ριζοσπαστικοποίησης του φαινομένου. Ο πραγματικός λόγος είναι ότι δεν υπήρχε συγκεκριμένο σχέδιο για ανίχνευση.

Η εξέγερση σύντομα επεκτείνεται. Ο χρόνος ζωής της, όμως, θα είναι κάτι λιγότερο από μια βδομάδα, αφού η κυβέρνηση Perez σε κατάσταση πανικού ενεργοποιεί το “Plan Ávila” («Σχέδιο Άβιλα»). Οι δυνάμεις της Μητροπολιτικής Αστυνομίας, του Στρατού και της Εθνικής Φρουράς επιστρατεύονται για να καταπνίξουν τις διαδηλώσεις. Ανεπίσημες πηγές κάνουν λόγο για περισσότερα από 3000 θύματα. Επικρατεί χάος παρόμοιο με αυτό του “Bogotazo” τον Απρίλιο του 1948 στην Κολομβία.

Η πραγματική αιτία της εξέγερσης είναι το «Οικονομικό Πακέτο».

Το 1988 εκλέγεται πρόεδρος ο Carlos Andres Perez με μια λαϊκίστικη ομιλία που απηύθυνε έκκληση για κοινωνική δικαιοσύνη. Με μια μεγάλη εκλογική υποστήριξη, η κυβέρνηση Perez, προχώρησε σε απελευθέρωση της οικονομίας, επιβάλλοντας την απορρύθμισή της μέσω ενός προγράμματος μακροοικονομικής προσαρμογής που προωθούσε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMF).

Το «Οικονομικό Πακέτο», όπως ονομάστηκε, σχεδιάστηκε για να δημιουργήσει ουσιαστικές αλλαγές στην οικονομία της χώρας στο πλαίσιο του νεοφιλελεύθερου μοντέλου. Στο πακέτο περιλαμβάνονταν αποφάσεις που αφορούν στη συναλλαγματική πολιτική, το εξωτερικό χρέος, το εξωτερικό εμπόριο, το χρηματοπιστωτικό σύστημα, τη δημοσιονομική πολιτική και τις δημόσιες υπηρεσίες.

Νωρίτερα, το 1983, όταν το εξωτερικό χρέος έγινε μη βιώσιμο, η Βενεζουέλα αναγκάστηκε να υποτιμήσει το νόμισμά της στην λεγόμενη «Μαύρη Παρασκευή» (“Viernes Negro”). Από τότε οι οικονομικές πολιτικές της κυβέρνησης του Luis Herrera Campins και Jaime Lusinchi δεν ήταν σε θέση να περιορίσουν τον πληθωρισμό, δημιουργώντας δυσπιστία στους επενδυτές και προκαλώντας την απώλεια της αξιοπιστίας στο εθνικό νόμισμα.

Την ίδια χρονιά το ΔΝΤ επιβάλλει το πρώτο σχέδιο προσαρμογής (το χρέος φτάνει στα 27 δισ.). Απελευθέρωση των τιμών, μείωση των δημοσίων δαπανών, ιδιωτικοποίηση των δημοσίων επιχειρήσεων, πάγωμα των μισθών, αύξηση της φορολογίας, υψηλό κόστος και έλλειψη τροφίμων είναι μερικά από τα προβλεπόμενα μέτρα.

Το  πακέτο του ΔΝΤ στη Βενεζουέλα παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με αυτό που επιβλήθηκε στην Ελλάδα, αφού ουσιαστικά θέτει μια διαρθρωτική μεταρρύθμιση του οικονομικού συστήματος που περιλαμβάνει θυσίες και λιτότητα, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα μέτρα.

Παρόλα αυτά, δεν μπορεί να γίνει παραλληλισμός μεταξύ των δύο χωρών, καθώς υπάρχουν εμφανείς μακροϊστορικές διαφορές, με τη Βενεζουέλα να αποτελεί τη δημοκρατική βιτρίνα της Λατινικής Αμερικής.

Ωστόσο, εντοπίζονται ορισμένοι κοινοί τόποι στο πλαίσιο επιβολής της νέας οικονομικής αρχιτεκτονικής: χρέος, λιτότητα, νεοφιλελευθερισμός, απορρύθμιση του εργασιακού περιβάλλοντος και της οικονομίας, κριτική στο κράτος πρόνοιας κλπ.

Aν είχαμε μελετήσει τι έγινε σε χώρες όπως η Βενεζουέλα, η Αργεντινή, ο Ισημερινός και η Ισλανδία, που είπαν το μεγάλο «όχι» στους ξένους πιστωτές, τα έβαλαν με τις πολυεθνικές και εξοικονόμησαν χρήματα για να τα επενδύσουν σε κοινωνικές δαπάνες, θα είχαμε αποφύγει όσα γίνονται σήμερα στην Ευρώπη και ίσως να είχαμε βρει το αντίδοτο απέναντι στην λογική του «πώς να κρατάς μια χώρα στην παγίδα του χρέους», μιας και η χώρα μας είναι ο άρρωστος διασωληνομένος σε κατάσταση απόλυτου ελέγχου.

Συμπερασματικά

Οι μαζικές διαδηλώσεις της 27ης Φεβρουαρίου αφύπνισαν τη συνείδηση του λαού της Βενεζουέλας και έδειξαν ότι έρχεται μια στιγμή που οι λαοί υπερβαίνουν τα πολιτικά κόμματα, νικούν το φόβο του οικονομικού εξαναγκασμού και της ωμής στρατιωτικής βίας και ορθώνουν το ανάστημά τους.

Παρά τις καταστροφικές συνέπειές του, την τραγωδία, τον αριθμό των νεκρών, τις ημέρες αγωνίας και άγχους που βίωσε ο λαός της Βενεζουέλας και τις υλικές απώλειες, το “El Sacudón” αναζωπύρωσε την ελπίδα, αποτέλεσε, σύμφωνα με τον Cháves, «τη σπίθα που άναψε τη μηχανή της Μπολιβαριανής Επανάστασης».

Το “El Sacudón” κατόρθωσε ένα θανάσιμο πλήγμα στο «Oικονομικό Πακέτο». Το νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα υπέστη λαϊκιστικές προσαρμογές, ενώ ο Carlos Perez έπρεπε να γίνει ο «πρόεδρος της συνεννόησης», κινούμενος μεταξύ των νεοφιλελεύθερων παραμέτρων του ΔΝΤ και των λαϊκιστικών μέτρων για τη μείωση της ήδη αυξημένης κοινωνικής θερμοκρασίας.

Ως σύγχρονοι αλχημιστές, σε όλο το υπόλοιπο του 1989 και στη δεκαετία του 1990, αυτές οι ομάδες προσπάθησαν να βρουν τον τύπο της κοινωνικής έκρηξης, προσπάθησαν να αυξήσουν τη θερμοκρασία για να δημιουργήσουν τις κατάλληλες συνθήκες. H Μπολιβαριανή Επανάσταση της Βενεζουέλας εγκαινιάζεται με την εκλογή του Hugo Chávez το 1999.

Παρόλα αυτά το αυθόρμητο, από μόνο του, δεν μπορεί να νικήσει. Για να βρει στόχο, θα πρέπει να συνδυαστεί με το συνειδητό. Θα απαιτήσει έναν πυροκροτητή, κατάλληλο ενεργοποιητή για να πυροδοτήσει την εκρηκτική μάζα.

 

 

Advertisements